یک پاراگراف را تا آخر می‌ خوانیم، اما وقتی به خط بعد می‌ رسیم، چیزی از آن در ذهنمان نمانده است. وسط صحبت دنبال واژه‌ای ساده می‌ گردیم. گاهی اولین واکنشمان سرزنش خودمان است: چرا این‌ قدر حواسم پرته؟

آنچه در این مقاله می‌خوانید

برای توصیف چنین تجربه‌هایی، از اصطلاح مه مغزی استفاده می شود. البته هر فراموشی یا تمرکز پایین را نمی‌ توان نشانه یک مشکل پایدار دانست. آنچه اهمیت دارد، تغییر نسبت به وضعیت معمول خودمان، تکرار علائم و اثری است که بر زندگی می‌ گذارند. در این مقاله بررسی می‌کنیم مه مغزی چیست، چه علت‌هایی می‌تواند داشته باشد و برای کنار رفتن مه مغزی چه کار هایی باید انجام دهیم.

مه مغزی

اصطلاح مه مغزی

مه مغزی یا Brain fog اصطلاحی توصیفی برای مجموعه‌ای از مشکلات شناختی، مانند کاهش تمرکز، فراموشی، کندی فکر و دشواری در پیدا کردن کلمات است. این اصطلاح نام یک بیماری مستقل نیست؛ تجربه‌ای را توصیف می‌ کند که ممکن است در شرایط مختلف جسمی یا روانی رخ بدهد.

ممکن است فرد بداند چه کاری باید انجام دهد، اما مرتب رشته فکرش را گم کند. این تجربه را نمی شود به‌ سادگی به تنبلی یا کم‌هوشی نسبت داد. همچنین، احساس کند شدن ذهن به‌ تنهایی ثابت نمی‌کند که مغز آسیب ساختاری دیده یا فرد به زوال عقل مبتلا شده است. برای فهم علت، باید مجموعه علائم و سابقه فرد بررسی شود. 

چه زمانی باید فوری کمک پزشکی گرفت؟ اگر فرد ناگهان گیج شده، نمی‌داند کجاست یا نمی‌ تواند مثل همیشه واضح صحبت کند، این وضعیت را به مه مغزی معمولی نسبت ندهید. گیجی ناگهانی به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.

علائم مه مغزی در زندگی روزمره

مه مغزی برای همه یکسان نیست. ممکن است یک نفر بیشتر از فراموشی شکایت کند و دیگری از کند شدن فکر یا دشواری در دنبال‌ کردن رشته گفت‌ وگو. جدول زیر نمونه‌هایی برای فهم بهتر این تجربه‌هاست؛ وجود آن‌ها به‌  تنهایی علت مشخصی را ثابت نمی‌ کند. 

تجربهمثال روزمره
دشواری در تمرکزچند بار به ابتدای یک متن برمی‌گردیم تا منظور آن را متوجه بشیم.
مشکل در یادآوریقرار یا انجام کار مهم را فراموش می‌کنیم.
کندی در پردازش اطلاعاتبرای فهم موضوعی آشنا، زمان بیشتری لازم داریم.
دشواری در یافتن واژهمنظورمان روشن است، اما کلمه مناسب به ذهن نمی‌رسد.
مشکل در برنامه‌ ریزیدنبال‌کردن مراحل یک کار یا جابه‌ جایی میان چند کار سخت می‌ شود.

علت مه مغزی چیست؟

پی بردن به علت به وجود آمدن مه مغزی از روی یک علامت ممکن نیست. خواب، سلامت روان، بیماری‌های جسمی و داروها می‌ توانند در مشکلات شناختی نقش داشته باشند و گاهی چند عامل هم‌ زمان وجود دارند.به همین دلیل، مقایسه علائم با یک فهرست اینترنتی نباید جای ارزیابی تخصصی را بگیرد.

خواب ناکافی و بی‌ کیفیت

کمبود خواب می‌ تواند یادگیری، تمرکز، یادآوری و تصمیم‌ گیری را دشوار کند. ممکن است کارها بیشتر طول بکشند یا خطاهایی رخ بدهند که قبلا کمتر اتفاق می‌ افتادند. بنابراین، در بررسی افت تمرکز، کیفیت و نظم خواب اهمیت دارد.

این بررسی فقط شمردن ساعت‌های خواب نیست. اگر با وجود خواب کافی، روزها خواب‌آلود هستید یا اطرافیان از خرخر و قطع‌ و‌وصل‌ شدن تنفستان خبر می‌دهند، موضوع را با پزشک در میان بگذارید. آپنه خواب یکی از مشکلاتی است که می‌تواند با اختلال عملکرد شناختی همراه باشد.

اضطراب، فشار روانی و افسردگی

اضطراب و فشار روانی ممکن است با دشواری تمرکز و احساس آشفتگی ذهنی همراه شوند. این تجربه گاهی در کنار خستگی و مشکلات خواب قرار می‌ گیرد.
افسردگی نیز فقط احساس غم نیست. کند شدن، کمبود انرژی و مشکل در تمرکز، یادآوری یا تصمیم‌ گیری می‌ توانند بخشی از علائم آن باشند. اگر این تغییرات همراه با افت خلق یا کاهش علاقه به فعالیت‌های معمول ادامه دارند، ارزیابی سلامت روان اهمیت دارد. 

کمبودهای تغذیه‌ای و مشکلات جسمی

برخی علت‌های جسمی هم باید متناسب با شرایط فرد بررسی شوند. برای مثال، کم‌ کاری تیروئید می‌تواند با خستگی، دشواری در تمرکز و کندی ذهن همراه باشد.

کمبود ویتامین B۱۲ نیز می‌تواند مشکلات حافظه، گیجی و علائم عصبی ایجاد کند؛ حتی گاهی بدون کم‌ خونی آشکار.

داروها، بیماری اخیر و تغییرات هورمونی

اگر تغییر تمرکز پس از شروع دارویی تازه یا تغییر مقدار مصرف آن ظاهر شده، زمان شروع علائم را به پزشک تجویز کننده بگویید. بعضی داروها می‌ توانند در احساس کندی ذهن نقش داشته باشند؛ تصمیم درباره تغییر یا قطع آن‌ها باید با پزشک باشد.تغییرات دوره پیش از یائسگی و یائسگی هم ممکن است با مشکلات حافظه و تمرکز همراه شوند. مشکلات خواب و خستگی می‌توانند احتمال مه ذهنی را بیشتر کنند. شروع علائم پس از یک عفونت نیز اطلاعات مهمی است که باید در شرح حال بیان شود.

آیا تست آنلاین مه مغزی معتبر است؟

اعتبار هر پرسشنامه به ابزار مشخص، روش ساخت و شواهد اعتبارسنجی آن وابسته است. نمایش یک امتیاز یا درصد، به‌خودی‌ خود اعتبار علمی ایجاد نمی‌کند. همچنین ممکن است نمره پایین باشد، اما فرد همچنان در کار و زندگی مشکل قابل‌ توجهی داشته باشد؛ نتیجه تست انلاین نباید مانع مراجعه به متخصص سلامت روان شود.

به‌جای جست‌ و جوی نمره‌ای برای تشخیص مه ذهنی، می‌توانید پاسخ این پرسش‌ها را برای جلسه مراجعه یادداشت کنید:

  • مشکل از چه زمانی شروع شد و شروع آن ناگهانی بود یا تدریجی؟
  • چه تغییری نسبت به وضعیت معمول خودتان ایجاد شده است؟
  • کدام کارهای روزمره سخت‌ تر شده‌اند؟
  • وضعیت خواب، خلق و فشار روانی در این مدت چگونه بوده است؟
  • آیا اخیرا  داروی تازه، تغییر دوز یا عفونت داشته‌ اید؟
  • آیا فعالیت ذهنی یا جسمی، علائم را بدتر می‌ کند؟

این فهرست پیشنهادی برای آماده‌ شدن جهت گفت‌ و گو با پزشک است و جنبه  تشخیصی ندارد.

برای مه مغزی به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

اگر علائم تکرار می‌شوند، رو به بدترشدن هستند یا انجام کارهای معمول را مختل کرده‌ اند، بررسی پزشکی را عقب نیندازید. برای شروع، پزشک عمومی می‌تواند شرح حال بگیرد و بر اساس یافته‌ها مسیر ارزیابی یا ارجاع را مشخص کند.

بهتر است فهرست داروها و چند مثال از مشکلات اخیر را همراه داشته باشید. گفتن اینکه بعد از جلسه کاری دیگر نمی‌ توانم موارد گفته شده در جلسه را پیگیری کنم  یا از زمان تغییر دارو صبح‌ ها عملکرد مغزم پایینه. به روشن‌شدن مسئله کمک می‌ کند. این توضیحات، می توانند بررسی را هدف مند تر کنند.ممکن است آزمایش یا ارزیابی تخصصی لازم شود، اما همه افراد به مجموعه یکسانی از آزمایش‌ها، تصویربرداری یا تست شناختی نیاز ندارند. 

درمان مه مغزی چگونه انجام می‌شود؟

درمان مه مغزی به عامل ایجاد کننده وابسته است. رسیدگی به مشکل خواب، درمان یک بیماری جسمی یا بررسی عارضه دارویی، مسیرهای یکسانی ندارند.

اقدامات روزمره برای کاهش فشار ذهنی

در کنار پیگیری علت، می‌توان محیط و شیوه انجام کارها را ساده‌ تر کرد.پیشنهاد می‌ شود اطلاعات را یک‌ باره دریافت نکنیم، روی یک کار تمرکز کنیم و برای کارهای پیچیده، زمان‌هایی را انتخاب کنیم که هوشیارتر هستیم. 

مثلا به‌ جای دستور مبهم «امروز همه کارهای عقب‌ مانده را انجام بدهم»، فقط قدم بعدی را بنویسید: «فایل گزارش را می نویسم.» این نمونه، پیشنهادی برای تغییر کار های مبهم و بزرگ به قدم های کوچک هست؛ معیار موفقیت آن هم انجام همان قدم مشخص است، نه بازگشت فوری به ظرفیت قبلی.

استراحت را نیز می‌توان بخشی از برنامه دانست. اگر بعد از مدتی مطالعه متوجه می‌ شوید صرفا چشم از روی خط‌ ها عبور می‌کند، ادامه‌ دادن به همان شکل لزوما مفید نیست. مدت کار و وقفه را با توان فعلی خود تنظیم کنید؛ به‌ ویژه اگر بیماری زمینه‌ ای دارید. 

برای کار و درس با مه مغزی چه کنیم؟

مشکل روزمرهپیشنهاد عملینکته
فراموش‌کردن قرارهاقرار را همان لحظه در تقویم با یادآور ثبت کنید.برای شروع، یک تقویم مشخص داشته باشید.
گم‌ کردن رشته کارپیش از وقفه از خود بپرسید: قدم بعدی چیست؟جمله‌ ای کوتاه و قابل اجرا بنویسید.
خستگی هنگام مطالعهحجم کم تری برای مطالعه انتخاب کنید و نکته اصلی را یادداشت کنید.زمان مطالعه را با توان خود تنظیم کنید.
دشواری در شروعکار را به یک قدم روشن و کوچک تقسیم کنید.تعداد کارهای هم‌ زمان را کمتر کنید.

برای مثال، دانشجویی که با متن طولانی مشکل دارد، می‌ تواند به‌ جای برنامه مبهم خواندن یک فصل، بخش کوتاهی را بخواند و یک جمله درباره موضوع آن بنویسد. هدف این مثال، امتحان‌ کردن راهی برای بهبودی در روند پیگیری کار ها دارد.

روان‌ درمانی چه زمانی می‌ تواند کمک کند؟

رواندرمانی در مه مغزی

اگر افت تمرکز همراه با اضطراب، خلق پایین یا مشکلات خواب است، ارزیابی سلامت روان می‌ تواند بخشی از مسیر کمک باشد. برای مثال، درمان افسردگی ممکن است روان‌ درمانی، دارو یا ترکیبی از آن‌ها را شامل شود؛ انتخاب درمان به شرایط و نیاز فرد وابسته است. هم‌زمان، وجود اضطراب یا افسردگی نباید باعث نادیده‌ گرفتن علل جسمی شود.

جمع بندی

برای پیگیری افت تمرکز، لازم نیست ابتدا نام دقیقی برای تجربه‌ تان پیدا کنید. کافی است تغییرات را با چند مثال مشخص توضیح دهید و اثر آن‌ها بر زندگی را جدی بگیرید. در علائم ناگهانی، کمک فوری پزشکی لازم است؛ در مشکلات مداوم نیز ارزیابی می‌تواند مسیر روشن‌ تری پیش پایتان بگذارد.

اگر اضطراب، خلق پایین یا مشکلات خواب هم با این تجربه همراه‌ اند، می‌توانید برای بررسی این عوامل از روان‌ شناس کمک بگیرید. در مدیک امکان انتخاب روان‌ درمانگر و شروع مشاوره آنلاین فراهم است.